Birden fazla yaralının bulunduğu kazalarda, sınırlı imkânları en çok hayat kurtaracak şekilde kullanmak için yaralılar önceliklerine göre gruplandırılır; buna triyaj denir. İlk yardım müfredatında yaralılar birinci derece (çok acil), ikinci derece (acil), üçüncü derece (acil olmayan) ve dördüncü derece (en ağır vakalar) olmak üzere dört gruba ayrılır. Yaralı taşınmadan önce solunumu, kanaması ve kırıkları kontrol altına alınarak hazırlanır.
Bu içerikte:
Bu içeriği farklı bir yapay zekâ aracında özetle:
Yaralıları önceliklendirmek neden önemlidir?
Bir trafik kazasında birden çok yaralı varsa, ilk yardımcının herkese aynı anda müdahale etmesi mümkün değildir. Bu nedenle kimin hemen yardıma ihtiyacı olduğunu, kimin biraz bekleyebileceğini hızlıca belirlemek gerekir. Bu değerlendirmeye triyaj adı verilir. Sürücü TV'nin bu videosu, İlk Yardım Bilgisi dersinde yaralının taşınmaya hazırlanması ve öncelik sıralaması konusunu dört grup üzerinden anlatıyor.
Önceliklendirmeye başlamadan önce olay yeri güvenliğini sağlamayı, 112'yi aramayı ve kendi güvenliğinizi riske atmamayı unutmayın.
Müfredattaki dört öncelik grubu
Birinci derecede öncelikli yaralılar (çok aciller)
Videonun 00:14 bölümünde anlatılan bu grupta, hayatı hemen tehdit altında olan kişiler yer alır. Solunum yolu tıkanıklığı ve solunum güçlüğü, dolaşım sorunları, durdurulamayan ciddi kanamalar ve şok belirtileri bu gruba örnek olarak verilir. Bu yaralılara ilk müdahale edilir.
İkinci derecede öncelikli yaralılar (aciller)
00:49'dan itibaren anlatılan bu grupta hayati tehlikesi o an için daha az olan ama kısa sürede sağlık kuruluşuna ulaşması gereken yaralılar bulunur. Büyük kemik kırıkları, geniş yanıklar ve omurga yaralanması şüphesi bu gruba verilen örnekler arasındadır.
Üçüncü derecede öncelikli yaralılar (acil olmayanlar)
01:12 bölümünde yer alan bu grup, basit yaralar, küçük kırıklar, burkulmalar ve yumuşak doku yaralanmaları gibi bekleyebilecek durumları kapsar. Bu kişiler çoğu zaman yürüyebilir ve kendi durumlarını anlatabilir.
Dördüncü derecede öncelikli yaralılar (en ağır vakalar)
01:30 bölümünde anlatılan son grupta, yaşam belirtisi göstermeyen ya da mevcut koşullarda kurtarılma şansı çok düşük görülen yaralılar bulunur. Müfredata göre sınırlı imkânlar önce kurtarılabilecek yaralılara yönlendirilir. Uygulamada bu gruplar sıklıkla kırmızı, sarı, yeşil ve siyah renk kodlarıyla da ifade edilir.
Yaralıyı taşımaya hazırlarken
- Bilinç ve solunumu kontrol edin, gerekirse hava yolunu açın.
- Dış kanamayı doğrudan baskıyla kontrol altına alın.
- Kırık şüphesi olan bölgeleri hareket etmeyecek şekilde tespit edin.
- Yaralıyı üşümeye karşı örtün ve sakinleştirin.
- Acil bir tehlike yoksa taşımayı sağlık ekiplerine bırakın.
Sınav soruları için ipuçları
- Sorularda genellikle bir yaralı durumu verilir ve hangi öncelik grubuna girdiği sorulur.
- Solunum sorunu ve ciddi kanama gördüğünüzde aklınıza ilk olarak birinci derece (çok acil) grubu gelmelidir.
- Basit kesik veya burkulma üçüncü derece, yani acil olmayan gruptadır.
Sık yapılan hatalar
- En çok bağıran ya da en dikkat çeken yaralıya ilk müdahale etmek; sessiz yaralı daha kritik olabilir.
- Bir yaralıyla uzun süre uğraşıp diğerlerini hiç değerlendirmemek.
- Kırıkları tespit etmeden yaralıyı taşımaya kalkmak.
Bu içerik eğitim amaçlıdır ve sertifikalı ilk yardım eğitiminin yerine geçmez.