Kırık kemik bütünlüğünün bozulması, çıkık eklem yüzeylerinin birbirinden ayrılması, burkulma ise eklemi saran bağların zorlanması ya da yırtılmasıdır. Üçünde de temel ilk yardım, yaralı bölgeyi hareket ettirmeden bulunduğu pozisyonda tespit etmek, gerekirse soğuk uygulamak ve kişinin sağlık kuruluşuna ulaşmasını sağlamaktır. Çıkık yerine oturtulmaya, kırık kemik düzeltilmeye çalışılmaz.
Bu içerikte:
Bu içeriği farklı bir yapay zekâ aracında özetle:
Kemik ve eklem yaralanmalarını tanıyın
Trafik kazalarında en sık karşılaşılan yaralanmaların başında kırıklar, çıkıklar ve burkulmalar gelir. Sürücü TV'nin bu videosu, İlk Yardım Bilgisi dersindeki bu konuyu tanımlar, belirtiler ve bölgelere göre uygulamalar şeklinde ayrıntılı olarak anlatıyor.
Kırıklar
Videonun 00:22 bölümünde kırık, kemik bütünlüğünün bozulması olarak tanımlanıyor. Kemik ucu deriyi delip dışarı çıkmışsa açık kırık, deri sağlamsa kapalı kırık söz konusudur. 00:28'de anlatılan belirtiler arasında şunlar yer alır:
- Kırık bölgede şiddetli ve hareketle artan ağrı
- Şişlik, morarma ve şekil bozukluğu
- Hareket kaybı ya da anormal hareket
- Açık kırıkta yara ve kanama
Kırıklarda ilk yardım ve atel
00:46 ve 01:15 bölümlerinde anlatıldığı gibi önce hayati bulgular kontrol edilir, kanama varsa durdurulur ve şok önlemleri alınır. Kırık bölge hareket ettirilmez; açık kırıkta dışarı çıkan kemik içeri itilmez, yara temiz bir bezle örtülür. Atel, kırık bölgeyi sabitlemek için kullanılan tahta, karton veya kalın gazete gibi sert malzemedir. Genel kural, atelin kırığın bir üst ve bir alt eklemini içine alacak uzunlukta olmasıdır. Tespitten önce yüzük, saat gibi takılar çıkarılır, tespitten sonra parmak uçlarında dolaşım kontrol edilir.
Bölgelere göre kırıklar
- Omurga (01:57): Yaralı kesinlikle gereksiz hareket ettirilmez; baş-boyun-gövde ekseni korunur.
- Bacak (02:15): Atelle ya da sağlam bacağa sabitlenerek tespit edilir.
- Kol ve ön kol (02:49, 03:20): Atelle tespit edilip kol askıya alınır.
- Kaburga (03:55): Solunumla artan ağrı görülür; bilinci açık yaralı genellikle yarı oturur pozisyonda rahat eder.
- Köprücük kemiği (04:10): Kol askıya alınarak omuz desteklenir.
- Kalça (04:26): Yaralı hareket ettirilmeden, yatar pozisyonda taşınır.
04:45 bölümünde omurga, kalça ve uyluk gibi büyük kemik kırıklarının yatarak sevk edilmesi gerektiği anlatılıyor.
Çıkıklar
05:17'de tanımlandığı gibi çıkık, eklemi oluşturan kemik uçlarının birbirinden ayrılmasıdır. Eklemde şekil bozukluğu, şiddetli ağrı, şişlik ve hareket kaybı görülür. İlk yardımda eklem bulunduğu pozisyonda tespit edilir, soğuk uygulanır ve sağlık kuruluşuna gidilir. Çıkık yerine oturtulmaya çalışılmaz.
Burkulmalar
06:06'dan itibaren anlatılan burkulma, eklemi saran bağların aşırı zorlanması veya yırtılmasıdır. Ağrı, şişlik ve morarma görülür. Bölge hareketsiz bırakılır, bez içindeki buzla soğuk uygulanır, mümkünse yükseğe kaldırılır ve sağlık kuruluşuna başvurulur. Burkulan bölgeye masaj yapılmaz.
Sınavda nasıl sorulur?
- Atelin kırığın bir alt ve bir üst eklemini kapsaması gerektiği sık sorulur.
- Açık kırıkta kemiğin içeri itilmesi ve çıkığın yerine oturtulması yanlış seçeneklerdir.
- Omurga ve kalça kırıklarında yatarak taşıma doğru cevaptır.
Sık yapılan hatalar
- Kırık olduğundan emin olmak için bölgeyi oynatmak.
- Atel sargısını dolaşımı engelleyecek kadar sıkı yapmak.
- Buzu doğrudan cilde uygulamak.
Bu içerik eğitim amaçlıdır; sertifikalı ilk yardım eğitiminin yerini tutmaz.